Babilonia digjitale: reflektim mbi shkëputjen

Autori: Sead Džigal · Kërkime dhe opinione · 2025-05-14 · 3 min lexim

Hyrja e librit “Babilonia digjitale” të Sead Džigal shqyrton shkëputjen nga hyjnorja, natyra dhe njerëzit në epokën industriale e digjitale.

Jemi dëshmitarë të një momenti kur premtimet e përparimit përplasen me pyetjet më të thella për kuptimin, lidhjen dhe identitetin. Në librin e tij të ri Babilonia digjitale, autori dhe profesori Sead Džigal ofron një reflektim të thellë mbi çarjet që përcaktojnë ekzistencën tonë moderne.

Më poshtë është hyrja e plotë e librit, botuar në 2025:

BABILONIA DIGJITALE

Sead Džigal, AINOW, 2025

Dikur njerëzimi jetonte në unitet të pandërprerë me hyjnoren, natyrën dhe njëri-tjetrin. Fijet që e lidhnin ekzistencën ishin të forta, të endura me nderim dhe mirëkuptim. Por më pas, njëra pas tjetrës, ato filluan të shthurëshin. Ecja përpara e qytetërimit u bë një histori shkëputjeje, që u zhvillua përmes tri ndarjeve të mëdha: nga hyjnorja, nga natyra dhe nga njerëzit e tjerë.

Shkëputja e parë ishte nga hyjnorja, një ndarje që e gjen formën e saj më të hershme alegorike në historinë e Kullës së Babelit. Legjenda e lashtë dhe librat e shenjtë tregojnë për një popull që donte të ndërtonte një kullë deri në qiell, jo për t'u falur, por për të shmangur nënshtrimin dhe për të zotëruar fatin e vet. Arroganca e këtij akti nuk qëndronte te ndërtimi, por te qëllimi: të zëvendësonte urtësinë hyjnore me ambicien njerëzore. Gjuhët e tyre u përçanë, uniteti u shkatërrua. Megjithatë, ky ishte vetëm fillimi. Filozofi Friedrich Nietzsche shpalli kulmin e largimit të ngadalshëm drejt sekularizmit, një botë ku besimi u zëvendësua nga racionalizmi dhe synimet materiale. Çarja e parë ishte zgjeruar.

Babilonia digjitale: reflektim mbi shkëputjen

Shkëputja e dytë erdhi me industrializimin, kur njerëzimi kaloi nga të qenit pjesë e natyrës në të qenit zotërues i saj. Në shoqëritë paramoderne, natyra ishte e shenjtë, një forcë që duhej nderuar, druajtur dhe kuptuar. Por me Iluminizmin dhe epokën mekanike, toka u bë diçka për t'u shfrytëzuar. Ky transformim ilustrohet qartë nga fjalët e William Wordsworth: “Duke fituar e shpenzuar, i shpërdorojmë fuqitë tona; pak shohim në natyrë që na përket”. Bota natyrore, dikur burim misteri dhe kuptimi, u reduktua në një burim të thjeshtë, viktimë e përparimit.

Shkëputja e tretë dhe e fundit është më e reja dhe ndoshta më paradoksalja. Në epokën digjitale nuk kemi qenë kurrë më të lidhur, por as më të vetmuar. Ashtu si babilonasit kërkonin t'i shpëtonin gjykimit hyjnor përmes kullës së tyre, sot ne ngremë kulla digjitale, fortesa virtuale që premtojnë shpëtim nga kufizimet njerëzore. Rrjetet sociale dhe teknologjia premtojnë lidhje pa kufi, por na copëzojnë, duke na tërhequr në dhoma të izoluara jehone. Psikologia Sherry Turkle, në Vetëm së bashku, vëren se jemi “gjithmonë të lidhur, por rrallë në bisedë”. Shkëputja jonë shoqërore pasqyron Babelin në formë moderne: flasim në një mijë gjuhë, përmes postimeve, mesazheve dhe emoji-ve, por e kemi të vështirë të kuptohemi vërtet. Dikur pushtetarët na kontrollonin përmes historive dhe shpërqendrimeve që krijonin vetë. Sot, me rrjetet sociale dhe IA-në, na japin mjete të krijojmë historitë dhe shpërqendrimet tona, me të cilat mund të na kontrollojnë. Problemi nuk është aq inteligjenca artificiale që përdoret, sa përdorimi i saj për të krijuar një realitet artificial dhe për ta normalizuar zëvendësimin e realitetit me të. Inteligjenca artificiale është thjesht një mjet për të përshpejtuar epokën e re historike të jetës në realitet artificial, ku gjithçka bëhet mall, nga domatja te ëndrrat tuaja, e pastaj përthithet në matricën e një universi transaksionesh ku gjithçka mund të shkëmbehet dhe të blihet. Jetojmë në një kohë kur të gjithë jemi skllevër të riprodhimit industrial dhe digjital të dëshirave tona.

Çdo shkëputje shënon një përpjekje për të kapërcyer kufijtë që perceptojmë, por duke e bërë këtë humbasim diçka thelbësore. Paradoksi i përparimit është se, ndërsa ndërtojmë më lart, rrezikojmë të humbasim nga sytë atë që dikur ishte poshtë. Për t'i shëruar këto çarje, ndoshta duhet të shohim brenda vetes, në vend që të shohim përpara: të rifitojmë besimin, të nderojmë tokën dhe ta shohim vërtet njëri-tjetrin përsëri.

Nga hyrja e “Babilonia digjitale” (2025), nga autori Sead Džigal.

Më shumë artikuj

Artikujt tanë