Nxënësit përdorin IA, por rregullat janë të paqarta

Autori: AINOW Society · Kërkime dhe opinione · 2026-11-16 · 7 min lexim

Hulumtimi i Suad Seferit nga AINOW Society zbulon si e përdorin nxënësit inteligjencën artificiale dhe çfarë sfidash hasin në shkolla.

Pikat kryesore

Nxënësit tashmë përdorin inteligjencën artificiale për detyra shtëpie, prezantime, përkthime dhe për të kuptuar më lehtë materialin mësimor. Por çfarë ndodh kur një nxënës dorëzon një detyrë të përgatitur me ndihmën e IA-së, ndërsa mësimdhënësi nuk ka udhëzime të qarta se si duhet ta vlerësojë atë?

Pikërisht kjo çështje është në qendër të hulumtimit të ri të Suad Seferit, themelues dhe president i AINOW Society, kushtuar përdorimit të inteligjencës artificiale në arsimin e mesëm profesional në Maqedoninë e Veriut.

Punimi kërkimor, i titulluar The Student–Teacher AI Readiness Gap: Evidence from Secondary Vocational Education, mbështetet në një trajnim praktik për inteligjencën artificiale dhe në një diskutim me nxënësit disa muaj pas përfundimit të tij.

Gjetjet tregojnë një problem që meriton vëmendje. Nxënësit po fitojnë aftësi të reja digjitale dhe po i përdorin ato gjatë mësimit, por në klasë nuk marrin gjithmonë udhëzime të qarta se kur dhe si lejohet përdorimi i inteligjencës artificiale.

Çfarë mësuan nxënësit dhe si po e zbatojnë atë?

Në hulumtim u përfshinë nxënës të arsimit të mesëm profesional, të moshës 15 deri në 17 vjeç, të cilët më parë kishin marrë pjesë në një program joformal edukimi për inteligjencën artificiale.

Trajnimi nuk ishte kufizuar vetëm në përdorimin e mjeteve si ChatGPT. Nxënësit punuan në detyra praktike, krijuan përmbajtje digjitale dhe mësuan si të dallojnë dezinformatat, të mbrojnë të dhënat personale dhe të vlerësojnë në mënyrë kritike përgjigjet e gjeneruara nga IA.

Disa muaj më vonë, përmes një fokus-grupi, u shqyrtuan përvojat e tyre dhe mënyra se si po i përdornin njohuritë e fituara gjatë mësimit të rregullt.

Nxënësit treguan se kishin vazhduar ta përdornin IA-në për përgatitjen e prezantimeve, projekteve shkollore, përkthimin e materialeve dhe shpjegimin e temave më të vështira mësimore.

Disa prej tyre kishin filluar t'i formulonin më me kujdes pyetjet dhe udhëzimet që u jepnin mjeteve të IA-së, në vend që të kënaqeshin me përgjigjen e parë.

Aktivitetet praktike, sidomos krijimi i përmbajtjeve digjitale, ishin ndër pjesët që u kishin mbetur më shumë në kujtesë. Për këtë arsye, nxënësit propozuan që trajnimet e ardhshme të zgjasin më shumë dhe të përfshijnë më tepër punë praktike.

Këto gjetje sugjerojnë se trajnimet praktike mund t'i ndihmojnë nxënësit t'i përdorin njohuritë e fituara edhe pas përfundimit të programit.

Nxënësit përdorin IA, por mësimdhënësit jo gjithmonë e pranojnë

Një nga gjetjet më të rëndësishme lidhet me qëndrimin e mësimdhënësve ndaj përdorimit të inteligjencës artificiale gjatë përgatitjes së detyrave shkollore.

Sipas përvojave që ndanë nxënësit, disa mësimdhënës nuk i pranojnë detyrat e përgatitura me ndihmën e IA-së. Problemi, siç e përshkruajnë nxënësit, nuk qëndron vetëm te ndalimi, por edhe te mungesa e sqarimeve se çfarë lejohet dhe çfarë jo.

Për shembull, a mund ta përdorë një nxënës inteligjencën artificiale për ta kuptuar më mirë një mësim? A lejohet të kërkojë ndihmë për përgatitjen e një prezantimi? A është e pranueshme që ta kontrollojë tekstin e vet me IA para se ta dorëzojë?

Këto janë pyetje për të cilat shkollat duhet të kenë përgjigje të qarta.

Nxënësit vlerësuan se një pjesë e mësimdhënësve nuk janë mjaftueshëm të njohur me mundësitë e këtyre mjeteve, prandaj përdorimi i tyre ndonjëherë shihet me dyshim.

Megjithatë, duhet theksuar se hulumtimi nuk i ka vlerësuar drejtpërdrejt mësimdhënësit. Këto përfundime bazohen në përvojat dhe perceptimet e nxënësve, jo në testimin e njohurive të personelit mësimor.

Hulumtimi ngre edhe një çështje tjetër: a u përgjigjet ende nevojave të nxënësve mënyra tradicionale e mësimdhënies, ku shpesh kërkohet mësimi përmendësh i materialit nga libri?

Pjesëmarrësit vlerësojnë se shpjegimet ndërvepruese i ndihmojnë t'i kuptojnë më lehtë disa tema. Ata kërkojnë më shumë punë praktike dhe e mbështesin përfshirjen e inteligjencës artificiale në arsimin e rregullt.

Nuk mjafton vetëm të dish ta përdorësh ChatGPT

Hulumtimi tregon se njohja e mjeteve të inteligjencës artificiale nuk nënkupton domosdoshmërisht përdorimin e tyre të përgjegjshëm.

Nxënësit treguan se pas trajnimit ishin bërë më të kujdesshëm ndaj fotografive dhe videove të dyshimta që shohin në rrjetet sociale.

Disa përdorin edhe mjete për të kontrolluar nëse një përmbajtje është krijuar me inteligjencë artificiale.

Por siguria që ndiejnë në aftësitë e tyre nuk do të thotë se gjithmonë mund ta dallojnë saktë një fotografi apo video të vërtetë nga një përmbajtje e gjeneruar. Në hulumtimin pasues nuk u zhvillua ndonjë test i veçantë për verifikimin e këtyre aftësive.

Vëmendje të posaçme meritojnë edhe shprehitë për mbrojtjen e të dhënave personale.

Megjithëse nxënësit e kuptojnë rëndësinë e privatësisë, gjatë diskutimeve nuk dhanë mjaftueshëm shembuj konkretë se si i mbrojnë informacionet e tyre kur përdorin mjete digjitale.

Kjo është e rëndësishme si për mësimdhënësit, ashtu edhe për prindërit. Nxënësit duhet të dinë jo vetëm si të marrin një përgjigje të dobishme nga IA, por edhe cilat të dhëna personale, fotografi, dokumente dhe informacione nuk duhet t'i ndajnë me këto sisteme.

Nxënësit duan të pyeten para se shkollat të përdorin IA

Hulumtimi trajtoi edhe çështje që lidhen me përdorimin e ardhshëm të inteligjencës artificiale në shkolla.

Kur u pyetën nëse duhet të përfshihen në vendimet për vendosjen e sistemeve të IA-së për vlerësimin apo mbikëqyrjen e nxënësve, pjesëmarrësit u shprehën qartë se duan të informohen dhe të konsultohen.

Sipas tyre, nxënësit duhet ta dinë kur përdoret një teknologji e tillë, pse po vendoset dhe si mund të ndikojë tek ata.

Mendimet ishin të ndryshme kur u diskutua se kush duhet të mbajë përgjegjësi në rast se një sistem i IA-së bën gabim ose merr një vendim të padrejtë.

Disa nxënës e shihnin përgjegjësinë te zhvilluesit e teknologjisë, të tjerë te ata që sigurojnë të dhënat, ndërsa një pjesë mendonin se përgjegjësia duhet të jetë e drejtuesve të shkollës që kanë vendosur ta përdorin sistemin.

Këto përgjigje tregojnë se të rinjtë mendojnë për pasojat e përdorimit të IA-së, por kanë nevojë për njohuri më të thelluara mbi të drejtat, përgjegjësitë dhe mënyrën se si merren vendimet me ndihmën e teknologjisë.

Çfarë do të thotë kjo për arsimin në Maqedoninë e Veriut?

Rezultatet e hulumtimit hapin disa pyetje të rëndësishme për arsimin e mesëm në vend.

Përfshirja e inteligjencës artificiale në programet mësimore është një hap i rëndësishëm, por kjo nuk mjafton.

Mësimdhënësit duhet të kenë mundësi të ndjekin trajnime praktike për përdorimin e IA-së në lëndët që ligjërojnë. Ndërkohë, shkollave u nevojiten rregulla të qarta për përdorimin e këtyre mjeteve, sidomos gjatë përgatitjes dhe vlerësimit të detyrave.

Duhet të bëhet dallim mes një nxënësi që e përdor IA-në për ta kuptuar më mirë një temë dhe një nxënësi që dorëzon një detyrë të gjeneruar tërësisht nga IA, pa e kuptuar përmbajtjen e saj.

Ky dallim është thelbësor për vlerësimin e drejtë dhe ruajtjen e të menduarit të pavarur.

Po ashtu, nxënësit duhet të kenë mundësi të marrin pjesë në diskutimet për vendosjen e teknologjive të reja që ndikojnë drejtpërdrejt në arsimimin e tyre.

Rekomandimet e hulumtimit janë në përputhje me udhëzimet e UNESCO-s, të cilat theksojnë nevojën për zhvillimin e njohurive dhe aftësive për inteligjencën artificiale si te nxënësit, ashtu edhe te mësimdhënësit.

Për Ministrinë e Arsimit dhe Shkencës, Byronë për Zhvillimin e Arsimit dhe vetë shkollat, këto gjetje mund të shërbejnë si bazë për të shqyrtuar nevojën për trajnime të vazhdueshme, rregulla më të qarta dhe metoda më praktike të mësimdhënies.

Çfarë tregon në të vërtetë hulumtimi?

Punimi është një studim cilësor i realizuar me nxënës që më parë kishin ndjekur një program joformal edukimi.

Ai nuk është hulumtim në nivel kombëtar dhe nuk dëshmon se të gjithë nxënësit e shkollave të mesme në Maqedoninë e Veriut janë më të përgatitur për IA sesa mësimdhënësit e tyre.

Po ashtu, nuk mund të nxirret përfundimi se të gjithë mësimdhënësit kanë njohuri të pamjaftueshme për këtë teknologji.

Ajo që dokumenton hulumtimi janë përvojat konkrete të një grupi nxënësish, të cilët pas trajnimit praktik filluan ta përdorin IA-në gjatë mësimit, por u përballën me rregulla të paqarta dhe reagime të ndryshme në shkollë.

Për të kuptuar sa i përhapur është ky problem, nevojiten hulumtime të tjera që do të përfshinin edhe mësimdhënësit, drejtuesit e shkollave dhe nxënës nga institucione të ndryshme arsimore.

Pyetja që mbetet e hapur është e thjeshtë: nëse nxënësit tashmë po e përdorin inteligjencën artificiale për të mësuar, a ka sistemi ynë arsimor rregulla të mjaftueshme dhe mësimdhënës të përgatitur për t'i ndihmuar që ta përdorin atë siç duhet?

Pyetje dhe përgjigje

Çfarë tregon hulumtimi i AINOW Society?

Hulumtimi tregon se nxënësit që kishin ndjekur trajnim praktik vazhduan ta përdornin inteligjencën artificiale gjatë mësimit, por raportuan vështirësi për shkak të rregullave të paqarta dhe reagimeve të ndryshme nga mësimdhënësit.

A dinë nxënësit më shumë për IA sesa mësimdhënësit?

Hulumtimi nuk e dëshmon këtë. Njohuritë e mësimdhënësve nuk janë vlerësuar drejtpërdrejt. Gjetjet mbështeten në përvojat dhe perceptimet e nxënësve.

A duhet të lejohet inteligjenca artificiale në shkolla?

Hulumtimi rekomandon rregulla të qarta për mënyrën dhe rastet kur nxënësit mund ta përdorin IA-në, duke i kushtuar vëmendje të veçantë punës së pavarur dhe vlerësimit të drejtë.

Kush e realizoi hulumtimin?

Hulumtimi u realizua nga Suad Seferi, themelues dhe president i AINOW Society, duke u mbështetur në një trajnim praktik, vëzhgime dhe një fokus-grup të zhvilluar më vonë me nxënës të arsimit të mesëm profesional në Maqedoninë e Veriut.

Burimet

Temat: AI AI Literacy AINOW Literacy

Më shumë artikuj

Artikujt tanë