Дигитален Вавилон: размислување за отуѓувањето

Автор: Sead Džigal · Истражувања и мислења · 2025-05-14 · 3 мин. читање

Воведот во „Дигитален Вавилон“ од Сеад Џигал ги разгледува отуѓувањето од божественото, природата и луѓето во индустриската и дигиталната ера.

Сведоци сме на момент во кој ветувањата за напредок се судираат со подлабоките прашања за смислата, поврзаноста и идентитетот. Во својата нова книга Дигитален Вавилон, авторот и професор Сеад Џигал нуди проникливо размислување за расцепите што го одредуваат нашето современо постоење.

Подолу е целиот вовед од книгата, објавена во 2025:

ДИГИТАЛЕН ВАВИЛОН

Сеад Џигал, AINOW, 2025

Имало време кога човештвото живеело во непрекинато единство со божественото, природата и луѓето околу себе. Нишките што го поврзувале постоењето биле силни, исткаени со почит и разбирање. Но потоа, една по една, почнале да се расплетуваат. Напредувањето на цивилизацијата станало приказна за отуѓување, развиена низ три големи раскини: од божественото, од природата и од другите луѓе.

Првото отуѓување било од божественото, раскин чија најрана алегорија ја наоѓаме во приказната за Вавилонската кула. Древната легенда и светите книги зборуваат за народ кој сакал да изгради кула до небото, не за да се поклонува, туку за да избегне потчинување и да преземе власт над сопствената судбина. Дрскоста на таквиот чин не била во самата градба, туку во намерата: да се замени божествената мудрост со човечката амбиција. Јазиците им се разделиле, единството им се распаднало. Тоа, сепак, било само почетокот. Филозофот Фридрих Ниче ја прогласил кулминацијата на бавното поместување кон секуларизмот, свет во кој верата била заменета со рационализам и материјални стремежи. Првиот расцеп се проширил.

Дигитален Вавилон: размислување за отуѓувањето

Второто отуѓување дошло со индустријализацијата, кога човештвото од дел од природата се претворило во нејзин господар. Во предмодерните општества природата била света, сила што требало да се почитува, од која требало да се стравува и која требало да се разбере. Но со просветителството и механичката ера, земјата станала нешто што треба да се искористува. Оваа промена јасно ја илустрираат зборовите на Вилијам Вордсворт: „Стекнувајќи и трошејќи, ги расфрламе нашите сили; малку гледаме во природата што е наше“. Природниот свет, некогаш извор на тајни и смисла, бил сведен на обичен ресурс, жртва на напредокот.

Третото и последно отуѓување е најново и можеби најпарадоксално. Во дигиталната ера никогаш не сме биле поповрзани, а сепак никогаш не сме биле посами. Како што Вавилонците се обиделе да ја избегнат божествената пресуда преку својата кула, така ние денес подигаме дигитални кули, виртуелни тврдини што ветуваат бегство од човечките ограничувања. Социјалните мрежи и технологијата ветуваат неограничена поврзаност, но нè раздробуваат и нè вовлекуваат во изолирани ехо-комори. Психологот Шери Теркл, во Сами заедно, забележува дека сме „секогаш поврзани, но ретко во разговор“. Нашата општествена неповрзаност го одразува Вавилон во современа форма: зборуваме на илјада јазици, преку твитови, објави и емотикони, но тешко се разбираме вистински. Во минатото, моќниците нè контролирале преку приказни и одвлекување внимание што самите ги создавале. Сега, со социјалните мрежи и ВИ, ни даваат алатки да создадеме сопствени приказни и одвлекувања со кои можат да нè контролираат. Проблемот не е толку во вештачката интелигенција што се користи, колку во нејзината употреба за создавање вештачка реалност и нормализирање на замената на реалноста со неа. Вештачката интелигенција е само алатка за унапредување на новата историска ера на живеење во вештачка реалност, каде што сè станува стока, од доматот до вашите соништа, а потоа се впива во матрицата на трансакцискиот универзум, каде што сè може да се размени и купи. Живееме во време во кое сите сме робови на индустриското и дигиталното репродуцирање на нашите желби.

Секое отуѓување означува обид да ги надминеме границите што ги согледуваме, но притоа губиме нешто суштинско. Парадоксот на напредокот е што, додека градиме сè повисоко, ризикуваме да го изгубиме од вид она што некогаш било долу. За да ги залечиме овие расцепи, можеби треба да погледнеме навнатре, наместо напред: повторно да ја пронајдеме верата, да ја почитуваме земјата и вистински да се видиме едни со други.

Од воведот во „Дигитален Вавилон“ (2025), од авторот Сеад Џигал.

Повеќе статии

Наши статии